Zilver­straat 53 (Het Posthuis)

Zilverstraat 53 (Het Posthuis)

In 1554 besloten de gezamelijk Leeuwarder schippers om in Franeker een veerhuis te laten bouwen op een strategie’s gunstige plaats maar wel binnen de stadsvesting. In 1573 verplaatsen ze het veerhuis naar het kaatsveld direct aan de trekvaart naar Leeuwarden omdat daar ook plaats was voor een scheepswerf. Het oude veerhuis werd verkocht aan Hendrik van Soest die er een herberg van maakte, genaamd “in den Soest”. In deze herberg werd in 1578 het eerste horeca regelement opgemaakt. De gehele horeca geschiedenis van Franeker beslaat meer dan 300 pagina’s dus daarom een paar flitsen uit de historie van deze herberg.
In 1643 veranderd de naam in “t Necke schuitje” maar wordt door de verkoop van zoete likeuren al snel het nektarschuitje genoemd. Echter de verkoop van likeuren is niet toegestaan en castelein Theunis Feddes krijgt mot met de eigenaar Oene Epes Majoor omdat de magistraat van Franeker hem een boete oplegt. Theunis wordt in 1644 uit de herberg gezet en Oene neemt de zaken als waard weer op.
20-9-1770 Johannes Ennema, burgemeester en drankhandelaar koopt een huis, herberg en stal, vanouds het Nektar schuitje genaamd, staande en gelegen op de hoek van de Schoolsteeg, van Taco Sloterdijk te Harlingen. Bij Elle Jans bewoond en in gebruik. De muur ten westen van de stalling behoort aan het huis door Murk Annes bewoond en eigendom van de erven van Philippus Lucas Salverda. Doch het onderhoud van de binnenkant komt voor de eigenaar van de stal als deze door paardenmest vernielt of door paarden aan stukken wordt geslagen. Dat de schuifkozijnen thans ten huize van de koopman Jelte Coopmans staande zonder glazen en ijzerwerk acht dagen na de verkoop daar weggehaald moeten worden anders zal dit gebeuren op kosten van de verkoper.
18-3-1803 Ernst Kraijenhagen, castelein, en Alida Búieng te Dronrijp kopen een huis en herberg, ‘Het Posthuis’ genaamd, met een binnenplaatsje en een bleekje, van Jan Klases van der Bank, castelein en Elisabeth Wolnek. De herberg is voorzien van diverse kamers met bedstee, alsmede een put, regenwaterbak en secreet. Bij verkopers bewoond. De verkopers hebben de vrijheid om al dat gene wat de lombard behoort op een zo min mogelijk slopende en schadelijke wijze en zo voorzichtig mogelijk te doen weg nemen. De losse goederen als planken, borden, glazen, kannen, linnengoed, kasten, tapperij, kachel enz. zullen niet in de koop versmelten, doch op taxatie worden verkocht.
Op 12 mei 1873 koopt logementhouder Johannes Elias Goetzee samen met zijn vrouw Grietje Posthumus herberg de Posthoorn van de castelein Yde Durk Ferwerda. Johannes kwam van het Oostvliet waar hij op het eind vlak naast de scheepswerf vanaf 1854 een zeilmakerij en herberg had. Johannes deed de zeilmakerij en zijn vrouw Agatha Gerharda Dornseiffers was de waardin in de herberg. Op het vliet hanteerde men andere regels dan in de stad, ( zie mijn overzicht lusten en lasten op het vliet) dus ging het er soms wild aan toe mede omdat er ook gelegenheid was tot ‘vleeslijke conversatie’ vooral als er vreemde snuiters van elders hun heil in de herberg zochten en er lustig op los werd gegokt en gedronken. Blijkbaar wist Agatha hier niet zo goed mee om te gaan en nadat ze al een paar keer door Johannes achter de tap was weggehaald omdat ze strijdlustig door de drank er ppk op los sloeg en de stadsmajoor weer eens een rapport opmaakte wat dan weer een boete opleverde. Johannes besloot in september 1859 om zijn moeder Martina Goetzee naar Franeker te halen om orde op zaken te stellen. Martina had jaren een kroeg in Rotterdam gehad. Agatha verblijft regelmatig in het krankzinnigen gesticht wegens drankzucht en woede aanvallen. Ze overlijdt op 5 oktober 1864 aan de pleuris. Omdat ook zijn moeder een paar maanden eerder is overleden gaat Johannes naarstig opzoek naar een nieuwe vrouw. Binnen een paar maanden heeft hij die gevonden en op 14-8-1865 trouwde hij met de uit Joure afkomstige Grietje Posthumus. Omdat Grietje geen herberg ervaring had kreeg ze hulp van haar zuster Ytje die in de peperstraat in Groningen in een kroeg had gewerkt.
Johannes zag meer in een herberg dan in een zeilmakerij en kreeg in 1873 de kans om zich volledigin het casteleinsvak te storten. En dat heeft de stad geweten. Was het al regelmatig rumoerig in de tijd van Ferwerda omdat achter de herberg in de schoolsteeg een gelegenheid was voor dames van plezier, ten tijde van Johannes liep het helemaal uit de hand. Hij moest zich nu aan de stadsregels houden en dat was blijkbaar voor hem een te moeilijke opdracht. Nada hij drie keer een tapverbod kreeg omdat hij de accijns niet betaalde en letterlijk water bij de brandewijn deed, dreigde er uitzetting en gevangenisstraf. Daarbij kwam ook nog een konflikt met een Harlinger hoerenmadam Marije K. omdat hij drie meiden uit het bordeel “de drie stuivers” had overgehaald om voor hem in Franeker te werken. Johannes had de dienstmeid Pietje Dubois aangesteld als toezichthoudster. De klachten over Johannes en zijn onderneming namen toe en politiedienaar Johannes Jorissen moest regelmatig op inspectie en rapporteerde de overtredingen die dan weer geldelijke boetes opleverde. Vreemd genoeg schreef hij nimmer over de activiteiten in de schoolsteeg, alleen over de zaken in de herberg. Maar op 3 april 1877 ging het goed mis. Albert van der Veen, stalknecht bij logement “De Valck” zorgde des nachts om ruim na twee uren voor een kwalijken volksoploop in den schoolsteege daar waar de herberg van Goetzee uithangt. In het proces verbaal wordt beschreven dat den zwak van hersenen en geest zijnde Albert van der Veen den stalknecht van Eugenius Leobartus de Boer logementhouder in den Valke alhier geheel ontdaan van enige kleeding en zich maniakaal in den steege ophield alwaar Albert van der Veen door eene suspecte vrouwspersoon met den bezemstok werd belet om zich in het huis te begeven.
Het geschreeuw van Albert trok veel belangstelling en er ontstond een volksoploop waardoor agent Jorissen zich gedwongen voelde om de dwazenoppasser in het gesticht Tjeerd Brandsma en Sibrandus Lieuwma ter assistentie te vragen. Uiteindelijk werd Albert naar het gesticht gebracht waar hij na een week werd ontslagen en op 22 mei vertrok hij naar Harlingen waar hij een baan vond in een van de publieke huizen. In 1877 had Harlingen 461 geregistreerde prostituees waarvan 326 in publieke huizen.
De werkgever van Albert, Egenius de Boer deed aangifte van van diefstal en mishandeling. Er hing Johannes, Grietje en Pietje een flinke straf boven het hoofd. En daar hadden ze geen zin in. In de nachtvan 8 op 9 april verlieten de drie stilletjes de herberg met achterlaten van hun 5 kinderen in de leeftijd van drie tot zeventien jaar. Deze daad veroorzaakte opnieuw een flinke opschudding. Ondanks briefwisseling op hoog ambtelijk niveau kwam men pas 15 maanden later achter de verblijfplaats van de drie. Ze bevonden zich in Boston in noord amerika. De vijf kinderen werden opgenomen in het gezin van bakker Hendrik Zuiderbaan.
In 1880 krijgt het pand het uiterlijk zoals dat nu nog is.

(Gerard van der Heide)