Henri Hans Abraham Asscher

Henri Hans Abraham Asscher

AI Gegenereerd uit gegevens van Franz-Josef Wittstamm en onderzoeksgroep “Kibboets op de Klei”

Henri Hans Abraham Asscher 9 juni 1921 – 16 april 1945

Henri Hans Abraham Asscher werd op 9 juni 1921 in Amsterdam geboren. Hij was de zoon van Joseph Asscher, geboren op 4 mei 1892 in Amsterdam, en Hendrina Duizend, geboren op 7 oktober 1891 in Amsterdam. Zijn ouders waren op 27 juni 1917 in Watergraafsmeer met elkaar getrouwd. Henri groeide op in een joods gezin in Amsterdam. Het gezin woonde aan de Waalstraat 88. Hij had een oudere broer, Abraham Asscher, die op 2 december 1918 in Watergraafsmeer werd geboren maar daar al op 30 december van datzelfde jaar overleed. Zijn zus Luise (Loes) Asscher, geboren op 22 maart 1920 in Amsterdam, was ruim een jaar ouder dan Henri. Zij zou de oorlog overleven en later in Jeruzalem wonen. Henri bezocht het gymnasium. Op 19 mei 1934 vierde hij in Amsterdam zijn Bar mitswa, een belangrijke overgang in het religieuze en persoonlijke leven van een joodse jongen.

Hachsjara en het pioniersideaal

Al op jonge leeftijd koos Henri voor het zionistische ideaal. Hij richtte zich op een toekomst in Palestina en bereidde zich daarop voor binnen de religieus-zionistische Misrachi-beweging.
Voor zijn hachsjara deed hij ongeveer tweeënhalf jaar ervaring op in land- en tuinbouw, onder andere als hovenier. Daarmee bereidde hij zich voor op het landbouwkundige werk dat van jonge pioniers in Palestina werd verwacht.
Op 7 september 1939 begon Henri aan zijn hachsjara in de Misrachi-kibboets in Beverwijk/Velsen, aan de Gildelaan 1. Hij werd opgeleid tot landbouwstagiair. Ook was hij verbonden aan de kibboets Franeker. Op een foto uit deze periode is Henri Asscher herkenbaar als de jongeman die helemaal links staat.

Bekend zijn: Hartog Naftali Asscher (staand, vierde van links), Rika (Rivka) Nordheim (zittend, tweede van links), Joseph Dinner (zittend, derde van links) Staand rechts is mogelijk Abraham Neuberger, Henri Asscher ( links aan tafel )

De keuze voor landbouw en het leven in een kibboets paste bij het ideaal van de jonge religieus-zionistische chalutzim: door praktisch werk, gemeenschapsleven en religieuze vorming werden zij voorbereid op een toekomst in Palestina.

Een leven in Nederland

Op 27 juli 1939 kreeg Henri een Nederlands paspoort. Zijn toekomst lag echter niet langer vanzelfsprekend in Nederland. De Duitse bezetting en de steeds verdergaande vervolging van de Nederlandse joden maakten een vertrek naar Palestina uiteindelijk onmogelijk.
Henri bleef actief in het landbouw- en tuinbouwvak. Vanaf 10 mei 1942 werkte hij als tuinman bij de joodse neuropsychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch, aan de Zutphensestraat 106 in Apeldoorn.
Het Apeldoornsche Bosch was in die jaren niet alleen een zorginstelling, maar ook een belangrijke plaats van samenkomst voor joodse patiënten en personeelsleden die door de nazi-vervolging steeds verder van de Nederlandse samenleving werden geïsoleerd.
Esther Rosa Pinkhof
Henri trouwde met Esther Rosa Pinkhof, geboren op 6 juli 1922 in Amsterdam. Op 6 augustus 1942 traden zij in Amsterdam in het huwelijk.
Ook Esther was werkzaam bij Het Apeldoornsche Bosch. Op 19 oktober 1942 begon zij er als kinderleidster te werken.
Het echtpaar woonde samen in een periode waarin de vervolging van de Nederlandse joden steeds grimmiger werd. Van emigratie of het opbouwen van een nieuw bestaan in Palestina, waarvoor Henri zich tijdens zijn hachsjara had voorbereid, was inmiddels geen sprake meer.

De vernietiging van Het Apeldoornsche Bosch

In de nacht van 21 op 22 januari 1943 werd Het Apeldoornsche Bosch door de bezetter ontruimd. De ongeveer 1.200 patiënten en personeelsleden werden gedwongen afgevoerd. Zij werden naar Auschwitz gedeporteerd en daar vrijwel allen vermoord.
Henri en Esther waren op dat moment niet bij deze deportatie aanwezig. Hun vervolging zou echter korte tijd later alsnog volgen.
Op 22 april 1943 werden Henri en Esther gedeporteerd naar het concentratiekamp Vught. Vandaar werden zij op 2 juli 1943 overgebracht naar het doorgangskamp Westerbork. Westerbork was voor hen geen eindpunt. Vanuit het kamp werden Nederlandse joden in transporten naar de vernietigings- en concentratiekampen in het oosten gedeporteerd.

Westerbork en Bergen-Belsen

Op 1 februari 1944 werden Henri en Esther vanuit Westerbork op transport gesteld naar Bergen-Belsen. Zij kwamen terecht in het zogenoemde Sternlager, het kampgedeelte voor joodse gevangenen die mogelijk voor een uitwisseling met Duitse gevangenen in aanmerking kwamen.
De omstandigheden in Bergen-Belsen waren bijzonder zwaar. Honger, ziekte, overbevolking en slechte hygiëne kostten duizenden gevangenen het leven. Henri en Esther bleven daar tot het voorjaar van 1945.

De verloren trein

Toen het einde van de oorlog naderde, besloten de nazi’s groepen gevangenen uit Bergen-Belsen weg te voeren. Op 9 april 1945 vertrokken drie treinen met zogenoemde uitwisselingsjoden. Hun bestemming was Theresienstadt.
Henri Asscher bevond zich in een van deze treinen.
Het transport zou de geschiedenis ingaan als een van de verloren treinen. De trein met gevangenen kwam door de snel veranderende oorlogssituatie niet aan op zijn bestemming. Door bombardementen, vernielde spoorlijnen en de oprukkende geallieerde legers raakte het transport ontregeld. Henri stond op nummer 53 van de lijst van slachtoffers van het transport.
Op 16 april 1945 overleed Henri Asscher in de trein bij Wittenberge in Mecklenburg. Hij was toen 23 jaar oud.
Een begrafenis was niet mogelijk. Door een luchtaanval op de trein moesten de lichamen worden achtergelaten. De lichamen met de nummers 37 tot en met 61 werden op het station van Wittenberge achtergelaten.
De trein vervolgde vervolgens zijn chaotische tocht. Uiteindelijk kwam hij in Tröbitz, bij de opgeblazen Elsterbrug, tot stilstand. De Duitse bewakers sloegen op de vlucht. Op 23 april 1945 arriveerde het Rode Leger in Tröbitz. De overlevende gevangenen werden bevrijd.

Esther overleeft

Henri’s vrouw Esther Asscher-Pinkhof behoorde tot degenen die de oorlog overleefden. Zij werd op 23 april 1945 in Tröbitz bevrijd, precies op de dag waarop het Rode Leger daar aankwam. Henri heeft deze bevrijding niet meer meegemaakt. Hij stierf slechts enkele dagen eerder, tijdens het transport. Esther overleed vele jaren later, op 19 december 1988 in Haifa.Het echtpaar had geen kinderen.

Het raadsel van mevrouw Asscher

Een bijzonder verhaal over de familie Asscher bleef na de oorlog in Amsterdam bewaard.
De familie had vóór de deportatie aan de Waalstraat 88 gewoond. Toen de familie werd weggevoerd, riep Henri’s moeder, mevrouw Asscher, de buurvrouw Jo bij zich. Zij vertelde haar een raadsel:
“Waar je je handen wast, daar staan ook de afwas.”
Het was kennelijk bedoeld als een aanwijzing voor iets dat de familie had verborgen. De precieze betekenis van het raadsel werd pas tientallen jaren later duidelijk. Toen er inmiddels andere bewoners in Waalstraat I en II woonden, ontstond er plotseling een enorm lawaai vanaf de zolder. Een loodgieter was daar aan het werk en ontdekte servies en bestek van de familie Asscher, verborgen onder de vloer, vlak bij de gootsteen. De spullen waren blijkbaar door de familie verborgen in de hoop dat zij de oorlog zouden overleven en later terug konden keren. Dat gebeurde niet. Volgens de overlevering werden het servies en het bestek door de nieuwe bewoners verkocht. Hun zoon kreeg er een brommer voor. Het verhaal vormt een klein, tastbaar spoor van een gezin dat uit de Waalstraat werd weggevoerd en waarvan de bezittingen achterbleven in een huis dat na de oorlog door anderen werd bewoond.