Frederika Branka van Amerongen

Frederika Branka van Amerongen

AI Gegenereerd uit gegevens van Franz-Josef Wittstamm en onderzoeksgroep “Kibboets op de Klei”

Frederica “Freddy” Branca van Amerongen

Frederica Branca van Amerongen, die ook bekendstond als Freddy en later als Frederica Arnon, werd geboren op 24 maart 1912 in Amsterdam. Zij was de dochter van Simon van Amerongen, geboren op 14 juli 1876 in Amsterdam, en Henriette Kulker, geboren op 13 juni 1878 in Amsterdam. Frederica groeide op in een joods gezin. Over haar jeugd en opleiding zijn vooralsnog weinig gegevens bekend.
Frederica had meerdere broers. Haar oudste broer, Jacob Arnold van Amerongen, werd geboren op 29 september 1908 in Amsterdam, maar overleed al enkele dagen later, op 2 oktober. Een tweede broer was Jacob Leonard van Amerongen, geboren op 16 januari 1910 in Amsterdam. Hij trouwde met Alida de Paauw en kwam op 30 juni 1944 om het leven. Haar broer Eduard van Amerongen, geboren op 24 maart 1912, was eveneens een belangrijk deel van haar familie. Hij trouwde met Rachel Frankfoorder en overleed uiteindelijk op 17 januari 1992 in Israël.

De keuze voor het zionistische ideaal

Als jonge vrouw raakte Frederica betrokken bij de religieus-zionistische beweging. In de jaren dertig bestonden er in Nederland verschillende opleidingsgemeenschappen waar jonge joden zich voorbereidden op een toekomst in Palestina. Deze zogenoemde hachshara combineerde praktische vaardigheden met religieuze en zionistische vorming.
De beweging waartoe Frederica behoorde was verbonden met de Mizrachi, de orthodox-joodse religieus-zionistische beweging. Binnen deze kring speelde Bachad een belangrijke rol. Deze jeugdorganisatie was in 1928 opgericht. De Hebreeuwse naam BaChaD was een acroniem van Brit Chaluzim Datiim, oftewel de Liga van Religieuze Pioniers. De hachshara-organisatie droeg de naam Dath Waäretz.
Een van de plaatsen waar jonge pioniers zich konden voorbereiden op hun toekomstige leven was de kibboets van Franeker. Deze kibboets werd in 1935 opgericht door een arts uit Franeker en behoorde tot de religieuze zionisten van de Mizrachi. De gemeenschap zou uiteindelijk uitgroeien tot een plaats waar jonge joodse mannen en vrouwen samenleefden, werkten en zich voorbereidden op emigratie naar Palestina.

Van Amsterdam naar Franeker en weer terug

Frederica van Amerongen kwam vanuit Amsterdam, Kazernestraat 14, naar Franeker. Zij combineerde haar werkzaamheden als huishoudster met een opleiding in de landbouw. Binnen de kibboets had zij een belangrijke praktische functie. Op 7 mei 1938 staat zij vermeld als hoofd van de huishouding van de kibboets aan de Harlingerweg 45.
Haar verblijf in Franeker duurde uiteindelijk niet lang. Op 13 januari 1939 vertrok zij weer uit Franeker naar Amsterdam, Kazernestraat 14. Haar terugkeer naar Amsterdam moet worden gezien in het licht van haar plannen om naar Palestina te emigreren. Zij behoorde tot de groep jonge religieus-zionistische pioniers die vanuit Nederland een toekomst in Palestina zochten.
De stap naar Palestina was niet eenvoudig. De groep kreeg te maken met de Nederlandse immigratieautoriteiten en met de Britse beperkingen op immigratie naar Palestina. In juni 1939 werden enkele van de betrokken jongeren naar Heemskerk gebracht, waar zij wekenlang moesten wachten. Uiteindelijk wist Frederica haar doel te bereiken en vestigde zij zich in Tel Aviv.

Vertrek naar Palestina

Op 13 januari 1939 werd Frederica, in de bronnen aangeduid als Frieda van Amerongen, samen met zes andere chalutzim uit Franeker uitgeschreven met als bestemming Palestina. De groep bestond uit:
• Frieda van Amerongen
• Sara Dinner
• Meir Frijdman
• Walter Oppenheimer
• Herman Riez
• Isaac Rooz
• Max Stoppelmann
Het vertrek vond plaats tegen de achtergrond van een steeds onzekerder wordend Europa. De politieke en maatschappelijke situatie voor joden in Duitsland en andere Europese landen verslechterde snel. Ook in Nederland werden de vooruitzichten steeds onzekerder. Voor jonge zionisten werd emigratie naar Palestina daarom niet alleen een ideologische keuze, maar steeds meer ook een manier om een toekomst buiten Europa op te bouwen.
De reis verliep echter niet zonder moeilijkheden. Uit een later interview met Walter Oppenheimer, waarin hij terugblikte op deze gebeurtenissen, blijkt dat de groep te maken kreeg met de Nederlandse immigratieautoriteiten en met de Britse beperkingen op immigratie naar Palestina. Oppenheimer vertelde dat de groep in juni 1939 plotseling naar Heemskerk werd gebracht, waar zij enkele weken moesten wachten. De Britse autoriteiten stonden illegale immigratie naar Palestina niet toe.
Deze gebeurtenissen laten zien hoe ingewikkeld het voor joodse jongeren was om in de jaren vlak voor de Tweede Wereldoorlog Europa te verlaten. Hoewel Frederica en haar medereizigers zich hadden voorbereid op een nieuw bestaan in Palestina, waren zij afhankelijk van vergunningen, politieke omstandigheden en de bereidheid van autoriteiten om hen te laten vertrekken.
Op 13 januari 1939 werd Frederica geregistreerd met een nieuw adres in Amsterdam, Kazernestraat 14. Dit markeert een overgangsperiode tussen haar tijd in Franeker en haar verdere emigratieplannen.

Naar Tel Aviv

Uiteindelijk bereikte Frederica Palestina en vestigde zij zich in Tel Aviv. Daarmee verwezenlijkte zij het doel waarvoor zij zich tijdens haar jaren binnen de religieus-zionistische beweging had voorbereid: een nieuw leven opbouwen in het land waarheen zij als jonge chalutz wilde vertrekken.
In Tel Aviv zou zij verder leven onder de naam Frederica Arnon. De beschikbare gegevens geven geen volledige informatie over haar verdere leven, haar huwelijk of eventuele kinderen. Ook haar precieze overlijdensdatum is op basis van de aangeleverde gegevens niet bekend.
Een familie die zwaar werd getroffen
Frederica’s keuze om naar Palestina te vertrekken kreeg in het licht van de gebeurtenissen in Europa een bijzondere betekenis. Haar ouders bleven in Nederland en werden tijdens de Holocaust gedeporteerd. Haar vader Simon van Amerongen kwam op 13 december 1944 om het leven in Sachsenhausen. Haar moeder Henriette Kulker overleed op 14 januari 1945 in Bergen-Belsen.
Ook haar broer Jacob Leonard van Amerongen werd slachtoffer van de vervolging. Hij kwam op 30 juni 1944 om het leven. Haar andere broer Eduard overleefde de oorlog en vestigde zich uiteindelijk eveneens in Israël, waar hij op 17 januari 1992 overleed.
Voor Frederica betekende haar vertrek naar Palestina dat zij aan de vernietiging van de Nederlandse joodse gemeenschap wist te ontkomen. Wat aanvankelijk was begonnen als een religieus-zionistisch ideaal en een voorbereiding op het pioniersleven, kreeg door de Holocaust een veel indringender betekenis.

Frederica “Freddy” Branca van Amerongen behoorde tot de jonge joodse generatie die in de jaren dertig bewust koos voor een toekomst in Palestina. Vanuit Amsterdam kwam zij terecht in de kibboets van Franeker, waar zij als hoofd van de huishouding een belangrijke rol vervulde. In januari 1939 werd zij uit Franeker uitgeschreven voor Palestina. Na een periode van onzekerheid en wachten wist zij uiteindelijk Tel Aviv te bereiken en daar een nieuw bestaan op te bouwen.
Haar levensweg voert daarmee van Amsterdam via de religieus-zionistische kibboets in Franeker naar Tel Aviv. Terwijl haar ouders en een van haar broers in Europa door de nazi-vervolging werden omgebracht, wist Frederica een leven op te bouwen buiten het bereik van de Holocaust. Haar geschiedenis is daarmee niet alleen het verhaal van een jonge joodse vrouw die bewust voor emigratie koos, maar ook van een generatie die vlak voor de Tweede Wereldoorlog een nieuwe toekomst zocht en in Palestina een nieuw thuis probeerde te vinden.