Eleazer Asscher

Eleazer Asscher

AI Gegenereerd uit gegevens van Franz-Josef Wittstamm en onderzoeksgroep “Kibboets op de Klei”

Het levensverhaal van Eliazer “Eli” Asscher

Eliazer, Eli Asscher werd geboren op 8 april 1920 in Amsterdam als zoon van Louis Asscher en Louise van Gelden. Hij was Nederlands staatsburger en van Joodse afkomst. Eli bleef ongehuwd en had geen kinderen.
Hij groeide op in Amsterdam, aan het Merwedeplein, samen met zijn ouders en zijn broers en zussen. Zijn zus Fredrika Asscher werd geboren op 5 april 1921, zijn broer Bernard Berry Isacchar Asscher op 30 maart 1924 en zijn zus Rachel Roosje, Ro, Asscher op 11 juni 1928. Rachel trouwde later met Heinrich Zwi Löwenthal.

Op zestienjarige leeftijd naar Franeker

Eli was nog maar 16 jaar oud toen hij op 6 april 1937 naar de kibboets Franeker kwam. Hij verbleef er ongeveer tweeëneenhalf jaar, tot het najaar van 1939.
De kibboets was een orthodox-zionistische opleidingsgemeenschap voor jonge Joodse pioniers. De jongeren werden er voorbereid op een toekomst in Palestina. Zij leerden werken op het land en deden ervaring op bij boeren in de omgeving. Eli werd opgeleid als landbouwleerling en landarbeider en vervulde later ook een rol als opleider landbouw.
Tijdens zijn verblijf in Franeker staat Eli op meerdere foto’s. Ook is hij te zien op filmbeelden die door Jacob Bramson zijn gemaakt. Deze beelden geven ons een zeldzaam kijkje in het leven van de jonge Eli. Hij komt daarop naar voren als een jonge man met een open en vrolijke uitstraling. Daardoor is het goed voorstelbaar dat hij binnen de kibboets een opgewekte en betrokken jongen was.
Als onderdeel van zijn opleiding liep Eli onder meer stage bij de weduwe Fokkema. Daar deed hij praktische ervaring op in het boerenbedrijf en de landbouw.

Van landbouwleerling naar leraar

Eind 1939 vertrok Eli uit Franeker en ging hij terug naar het ouderlijk huis in Amsterdam. Waarschijnlijk hield zijn vertrek verband met zijn nieuwe functie die hij begin 1940 kreeg bij het Hof van Moerkerken in Mijnsheerenland.
Het Hof van Moerkerken was een huis waar Joodse jongeren werden opgevangen en voorbereid op een nieuw leven. Eli werd daar Madrich, een begeleider en opvoeder van jonge Joodse vluchtelingen.
Hij gaf de kinderen les in veeteelt en landbouw, vakken waarin hij zelf inmiddels ervaring had opgedaan. Daarnaast gaf hij hun Hebreeuwse les. Zijn eigen opleiding tot pionier kwam hier dus goed van pas. De jonge Eli, die enkele jaren eerder zelf nog als zestienjarige naar Franeker was gekomen, had nu de verantwoordelijkheid om andere kinderen iets te leren en hen te begeleiden.
Zijn open en vrolijke uitstraling, die op de Franeker foto’s en filmbeelden zichtbaar is, doet vermoeden dat hij een fijne en toegankelijke leraar moet zijn geweest.
Het Hof van Moerkerken werd in oktober 1940 gesloten. Eli keerde daarna terug naar Franeker.

Terug naar de kibboets

Vanaf 11 november 1940 verbleef Eli opnieuw in de kibboets aan de Harlingerweg 45 in Franeker. De omstandigheden waren inmiddels echter totaal veranderd. Nederland was bezet door nazi-Duitsland en de vervolging van de Joodse bevolking werd steeds verder opgevoerd.
De kibboets bood de jonge bewoners steeds minder bescherming.
Op 3 november 1941 werd de kibboets Franeker door de Duitsers overvallen. De bewoners werden gearresteerd. Daarmee kwam een einde aan de gemeenschap waarin Eli vanaf zijn zestiende een belangrijk deel van zijn jonge leven had doorgebracht.
De gearresteerde jongeren werden naar Westerbork gebracht.

Westerbork en Bergen-Belsen

Op 30 december 1942 werd Eli officieel opgenomen in het Joodse doorgangskamp Westerbork. Vanuit Westerbork volgde uiteindelijk deportatie naar het concentratiekamp Bergen-Belsen.
Op 11 januari 1944 werd Eli samen met zijn ouders, Louis en Louise Asscher, en zijn zus Flora naar het zogenoemde Sternlager in Bergen-Belsen gedeporteerd. Zij behoorden tot de groep Joden die door de nazi’s als ‘Austauschjuden’, ofwel ruiljoden, werd beschouwd.
Ook Eli’s broer Abraham werd later naar Bergen-Belsen gedeporteerd. Hij vertrok op 13 september 1944 met de zogenoemde Diamantgroep vanuit Westerbork.
De verloren trein

In de laatste weken van de oorlog werd de toestand in Bergen-Belsen steeds rampzaliger. Op 9 april 1945 vertrokken drie treinen met gevangenen die uiteindelijk richting Theresienstadt zouden worden vervoerd.
Deze transporten werden later bekend als de Verloren Treinen.
De trein waarin Eli en zijn familie zaten, kwam uiteindelijk bij Tröbitz tot stilstand. De spoorverbinding was door de verwoesting van de Elsterbrug onderbroken. De Duitse bewakers verlieten de trein en de gevangenen werden aan hun lot overgelaten.
Op 23 april 1945 arriveerde het Rode Leger in Tröbitz. Eli en zijn familieleden die de transporten hadden overleefd, werden bevrijd.
De bevrijding kwam echter na jaren van honger, ziekte, angst, uitputting en gevangenschap. Veel gevangenen waren lichamelijk volledig verzwakt.

Zijn ouders overleven de oorlog niet

Eli verloor tijdens deze laatste oorlogsmaanden zijn ouders.
Zijn vader Louis Jehuda Asscher, geboren op 3 september 1885 in Amsterdam, overleed op 19 april 1945 in de omgeving van Schipkau. Hij werd begraven langs de spoorlijn tussen Senftenberg en Schipkau, samen met andere slachtoffers die tijdens het transport waren overleden.
Ook zijn moeder Louise Livia van Gelden, geboren op 8 maart 1899, overleed tijdens de laatste fase van het transport. Haar overlijden wordt vermeld op 10 mei 1945 bij Mühlberg.
Voor Eli betekende de bevrijding dus niet dat hij zijn oude leven kon hervatten. Zijn ouders waren overleden en zijn familie was zwaar getroffen door de vervolging.

De laatste maanden

Eli overleefde de oorlog, maar zijn lichaam was ernstig verzwakt door zijn verblijf in Bergen-Belsen en de ontberingen tijdens de laatste transporten. Na de bevrijding keerde hij uiteindelijk terug naar Nederland.
Hij vestigde zich in Eindhoven. De gevolgen van zijn gevangenschap waren echter niet voorbij. Eli leed aan ziekte en uitputting als gevolg van zijn verblijf in Bergen-Belsen.
Op 15 juli 1945, slechts enkele maanden na zijn bevrijding, overleed Eliazer “Eli” Asscher in Eindhoven. Hij was slechts 25 jaar oud.