Prins Hendrikkade 1 (1889 KV 5, Stoom oliemolen met en woning)

Prins Hendrikkade 1 (1889 KV 5, Stoom oliemolen met en woning)

BRAND OLIEFABRIEK OP 2-7-1911
’t Was , Zondagmorgen ongeveer kwart voor zes, toen aan de Oostzijde van onze stad ’t geroep van „brand” weerklonk. Door ’t vertrek van een boot met meeting gangers naar Sneek waren verschillende personen daar in de buurt reeds wakker en werd door hen opgemerkt, dat uit de oliefabriek van den heer Twijnstra rook kwam en wel uit het bovenraam van ’t eigenlijke fabrieksgebouw, dat het dichtst bij het hooger opgetrokken pakhuis was. Direct na de ontdekking van den brand werd de directeur der fabriek gewekt en deze had nog ruimschoots gelegenheid om het geld, de geldswaardige papieren en boeken in veiligheid te brengen.
Ook werden de machinist van de motorspuit en de andere daarbij behoorende personen ten spoedigste opgeroepen, met het gevolg dat het niet zoo heel lang duurde, voordat deze op het terrein verscheen. ’t Vuur sloeg toen echter reeds boven uit ’t dak van het fabrieksgebouw, dat een half uur na ’t ontdekken van den brand reeds geheel in lichte laaie stond, zoodat er aan blusschen niet meer viel te denken. De motorspuit, die, eenmaal op ’t terrein, in een minimum van tijd water gaf, wierp dit nu bij massa’s in de vlammen, waarbij men er vooral op bedacht was, zoo mogelijk het pakhuis, waarin 115 last grondnoten of apenootjes en andere koopmansgoederen, te behouden.
Voor half zeven was het dak van ’t fabrieksgebouw reeds ingestort en sloegen de vlammen boven de naaststaande bomen uit, waarvan het loof en de takken begonnen te branden. Een korte poos scheen het of de muur tusschen het fabrieksgebouw en het pakhuis het vuur zou tegenhouden, maar die hoop bleek ijdel. Uit een der ramen sijpelde reeds rook en niet lang daarna lekten de vlammen er uit en zeer korten tijd later was de geheele inwendige ruimte één vuurzee. Het mastieken dak was in een oogenblik door het vuur verteerd en toen lekten uit alle ramen tegelijk de vlammen, terwijl zij hoog boven de muren uit oplaaiden. Het was een verschrikkelijk gezicht !
De wind woei Zuid-westelijk en daaraan is het voornamelijk te danken, dat de machinekamer, die door een flinke steenen muur van het overige fabrieksgebouw was gescheiden, behouden bleef, evenals het tankgebouw, waarin de olie bewaard wordt. Meer gevaar, dan dit gebouw, liep echter de vellenblooterij van den heer Kamstra, die van ’t pakhuis slechts is gescheiden door een steeg van ongeveer één meter breed. Zoodra dan ook het pakhuis door ’t vuur was aangetast en ’t bleek, dat hier aan blusschen niet meer viel te denken, werd met alle kracht gewerkt om de vellenblooterij, deels van hout opgetrokken, te behouden. De motorspuit werkte met 3 pijpen, terwijl inmiddels ook de handbrandspuiten waren aangerukt en mede alles deden om en mede alles deden om verder onheil te voorkomen. Daartoe werden een paar slangen over de nok van de blooterij gelegd en van daar massa’s water op het dak en in het vuur gespoten. Dit kon echter eerst plaats vinden, nadat de muren
van ’t hooge pakhuis waren ingestort. Viel het bovenste deel naar buiten en op de blooterij, hoogstwaarschijnlijk zou deze dan wel in vlammen opgaan. Even voor halfacht zakte de westelijke muur als ’t ware in elkaar en … gelukki g viel ’t bovenste deel naar binnen. Wel kwam een deel van den muur in de steeg terecht, waarin ook de
brandende grondnoten door de openingen der ramen stroomden, maar voorloopig althans kon geacht worden dat het grootste gevaar voor vernietiging der blooterij was geweken.
Ook lag door die steeg een der brandslangen, nu geheel bedolven door apenoten en puin, wat echter niet wegnam, dat zij nog zeer wel gebruikt kon worden. Met inspanning van alle krachten werd nu gewerkt aan ’t behoud der blooterij. Successievelijk vielen alle muren van ’t pakhuis in en bleef er slechts een verwarde hoop van brandende balken, planken, apenoten en steenen over, waaruit nog steeds de vlammen hoog oplaaiden en een walm opsteeg, die den omtrek tot op kilometers afstand verpestte. Zij, die „onder den wind” woonden, hebben geen aangename dagen gehad.
Eindelijk was ’t onmiddellijke gevaar voor de blooterij ook geweken. Wel heeft deze veel waterschade bekomen en is een muur verzet en gebarsten, maar vuurschade is er weinig of niet veroorzaakt. Natuurlijk had men uit voorzorg direct bij den aanvang van den brand de wol enz. zooveel mogelijk uit het gebouw verwijderd. Eenmaal ’t gevaar voor uitbreiding bezworen, moest men er zich toe bepalen de smeulende massa nat te houden. Den geheelen Zondag, Maandag, Dinsdag en ook heden (Woensdag) heeft de motorspuit met twee slangen onophoudelijk groote hoeveelheden water op de puinhopen geworpen. Zoo’n motorspuit is toch maar een onvermoeibaar ding. Gesteld, dat dit werk minstens 4 dagen aaneen met handspuiten had moeten geschieden, wie weet hoeveel menschen aanhoudend hadden moeten staan pompen ! Nu waren een paar pijpleiders en een machinist voldoende om te doen, wat er gebeuren moest. Wel haperde de machine een enkelen keer vloog eens de aanzetkruk te water, wat een oponthoud van anderhalf uur gaf, terwijl op den avond van dien dag ook een veer gebroken bleek, waardoor nog langer oponthoud ontstond en zelfs een handspuit weer werd aangezet, maar over ’t algemeen is zoo ’n motorspuit een onbetaalbaar ding, dat evengoed een uur lang als 4 dagen zijn plicht doet.
Telkens en telkens, wanneer men een poosje met spuiten ophield, werden de vlammen weer zichtbaar en teekende vooral bij avond de roode gloed zich op de nog staande muren af. In den nacht van Maandag op Dinsdag vielen deze eindelijk om. Nadat Dinsdagmiddag de heeren experts van de assurantie er geweest waren, is men begonnen met het opruimen van een en ander, zoodat we willen hopen, dat dit deel der stad weldra van den vettigen walm, die nog steeds uit de smeulende grondnoten opstijgt, zal zijn verlost. Omtrent de oorzaak is niets bekend. Wel is gesproken van machines in een vertrek boven ’t schaftlokaal, maar dit is een onderstelling, evenveel waard als elke andere. De fabriek, die 8 weken had stilgestaan, zou juist Maandag weer zijn aangezet. De gebouwen waren verzekerd bij de assurantie-maatschappij Achlum, de machineriën en goederen voor een deel bij De Jong & Co. en verder op beurspolis. De schade kan op minstens een ton worden geschat.
17-10-1911
De machinist en passagiers der extratram,die hier tegenwoordig vrijdags morgens omstreeks 6 uur uit de richting Bolsward aankomt, ontsnapten gistermorgen ternauwernood aan een groot gevaar. Door welke oorzaak weten we niet , doch toen de tram de brug bij de Oosterbleek naderde, bleek deze juist geopend te zijn voor het scheepvaartverkeer. De machinist, dit bemerkende, zette onmiddellijk de remmen aan, maar door de gladheid der rails bleef de tram doorglijden en naderde al dichter en dichter de gapende diepte voor haar. Nog enkele seconden en . . . We zullen niet trachten te schilderen, wat er dan zou zijn gebeurd. ’t Liep gelukkig beter af.
Timmerlieden werkzaam bij den bouw der olietabriek van den heer Twijnstra, zagen het dreigende gevaar. Fluks werden eenige balken voor de tram op de rails geworpen, die hierdoor gelukkig tot staan kwam. Door hun optreden werd een ongeluk voorkomen, dat in zijn gevolgen ontzettend had kunnen zijn.