Hartog Naftali (Harry) Asscher

Hartog Naftali (Harry) Asscher

AI Gegenereerd uit gegevens van Franz-Josef Wittstamm en onderzoeksgroep “Kibboets op de Klei”

Het levensverhaal van Hartog “Harry” Naftali Asscher

Hartog Harry Naftali Asscher werd geboren op 7 september 1912 in Amsterdam. Hij was Nederlands staatsburger en van Joodse religie. Zijn ouders waren Eliakim Jacques Asscher, geboren op 4 april 1879 in Amsterdam, en Lea Duizend, geboren op 24 juni 1879, eveneens in Amsterdam. Zijn ouders trouwden op 2 januari 1907 in Amsterdam.
Harry groeide op in een gezin met meerdere kinderen. Zijn oudere zus Rosa Asscher werd geboren op 1 april 1908 en trouwde met Jozef Pinkhof. Zij overleed op 1 april 1945 in Bergen-Belsen. Zijn zus Alida Asscher, geboren op 16 juli 1910, overleefde de oorlog en overleed in 1983 in Jeruzalem. Zijn broer Eli Naftali Asscher, geboren op 2 oktober 1911, overleed in 1997 in Netanja. Zijn jongere broer Isaac Asscher, geboren op 11 oktober 1913, overleefde eveneens de oorlog en overleed in 1995 in Kvuzat Jawne.
Tot de familie behoorden ook neven die later een tragische rol in de oorlogsgeschiedenis zouden krijgen. Henri Hans Asscher, geboren op 9 juni 1921 in Amsterdam, kwam in april 1945 om tijdens de zogenoemde Verloren Trein. Zijn neef Eliazer “Eli” Asscher, geboren op 8 april 1920, overleefde de oorlog maar overleed al op 15 juli 1945 in Eindhoven aan de gevolgen van ziekte en uitputting.

Jeugd en opleiding

Harry bezocht van 1918 tot 1929 de lagere school en aansluitend de uitgebreid lagere school (U.L.O.). Op 26 september 1926 deed hij in Amsterdam zijn Bar Mitswa.
Na zijn schooltijd werkte hij vier jaar als kantoorleerling en administratief medewerker bij de metaalfabriek Van Nijkerk. Daarna werkte hij ongeveer een jaar bij de meubelfabrikant Asscher.
Zijn verdere leven zou echter steeds meer in het teken komen te staan van het zionisme en de landbouw. Hij werd landbouwarbeider en later landbouwstudent en organisator binnen de Joodse pioniersbeweging.

Naar de kibboets Franeker

Op 4 juni 1935 kwam Harry vanuit Amsterdam, waar hij aan de Grensstraat 21 huis woonde, naar Franeker. Hij ging er aan de slag binnen de hachschara, de Joodse pioniersopleiding die jongeren voorbereidde op een toekomst in Palestina.
De kibboets Franeker was in 1935 opgericht door de arts dr. Jacob Bramson en zijn vrouw Carolina Bramson-Klein. De gemeenschap was verbonden met de religieus-zionistische beweging Misrachi en de hachschara-organisatie Dath Waäretz / Dath we Eretz. De jongeren werden opgeleid tot chalutzim, pioniers die in Palestina een nieuw bestaan wilden opbouwen.
De kibboets was gevestigd in het voormalige stationsgebouw aan de Harlingerweg 45. Het gebouw kon ongeveer 25 bewoners huisvesten; aanvankelijk waren er ongeveer tien jongeren, later liep het aantal op tot circa dertig.
Harry werd er opgeleid in de landbouw en deed praktijkervaring op bij boeren in de omgeving. Hij ontwikkelde zich echter al snel tot iemand die méér deed dan alleen zijn eigen opleiding volgen.

Een organisator en pionier

In 1936 kreeg Harry van Misrachi/Dath Waäretz de opdracht om een nieuwe kibboets op te bouwen.
Op 27 november 1936 werd hij uit Franeker uitgeschreven naar Beverwijk. Daar werd hij vanaf 1937 bedrijfsleider van de Misrachi-kibboets Dath Waäretz in Beverwijk. De kibboets Beverwijk bestond van 1937 tot het einde van 1940. De jongeren werkten bij boeren en ambachtslieden in de omgeving en volgden daarnaast cursussen aan de Lagere Landbouwschool in Assendelft. Harry had als bedrijfsleider de taak om de dagelijkse gang van zaken te organiseren en de jonge pioniers te begeleiden.
Aan het einde van 1938 en het begin van 1939 kwamen ook chalutzim uit Ricavo in de Chianti naar Beverwijk.
Op 13 juli 1939 vertrokken 29 ma’apilim uit Beverwijk met het schip SS Dora richting Palestina. Zij maakten deel uit van de Alija Beth, de illegale immigratie van Joodse vluchtelingen en pioniers naar Palestina.
De omstandigheden werden ondertussen steeds moeilijker. In september 1940 kregen Joden in de kustgebieden opdracht hun woonplaatsen te verlaten. De kibboets Beverwijk moest worden opgeheven. Er werd een nieuwe Misrachi-gemeenschap opgezet in Laag-Keppel.
Ziekte en het gemiste arbeiderscertificaat
Harry bleef tot aan de opheffing van de kibboets bij de organisatie betrokken. In deze periode werd hij echter ernstig ziek. Hij liep malaria op en bracht vervolgens ongeveer een half jaar door in het Nederlands-Israëlietisch Ziekenhuis (NIZ).
Zijn ziekte had ernstige gevolgen. Een van zijn nieren moest worden verwijderd. Daardoor kreeg hij uiteindelijk niet het zo gewenste arbeiderscertificaat voor Palestina. Zijn ideaal om naar Palestina te gaan bleef echter bestaan.

Zijn huwelijk met Chana de Leeuw

Op 16 oktober 1941 trouwde Harry in Loosdrecht met Chana Jeanette de Leeuw, geboren op 17 september 1914 in Arnhem.
Chana was zelf al jong actief binnen de Joodse pioniersbeweging. In 1935 verbleef zij bij de Bergstichting in Laren, een kinder- en weeshuis. Op 19 april 1937 ging zij naar de religieuze hachschara-boerderij van Misrachi/Dath Waäretz in Franeker, waar zij werkte onder leiding van Josef Duener. Daar ontmoette zij ook Harry.
Later was Chana actief bij de Jeugdalija. In 1939 werkte zij in het hachschara-centrum Het Paviljoen Loosdrechtse Rade. Dit centrum bood onderdak aan Joodse jongeren die werden voorbereid op emigratie naar Palestina.
Op 6 oktober 1939 verhuisde Chana naar Loosdrecht, waar zij leiding gaf aan de huishouding.
Harry als controleur van de Joodse Raad
In mei 1940 kreeg Harry een functie als controleur van de Joodse Raad voor de Joodse leerlingen in de landbouw. Dankzij deze functie kreeg hij een zogenoemde Sperre, een tijdelijke vrijstelling die bescherming bood tegen deportatie naar Westerbork en Auschwitz.
Deze positie zou hem later bovendien in staat stellen anderen te helpen.
Op 28 april 1943 deed Harry bij de politie aan de Stadhouderskade aangifte van de diefstal van zijn fiets. Een klein administratief gegeven, maar het laat zien dat zijn leven zich toen nog grotendeels binnen de onderdrukte samenleving afspeelde.
In 1943 werd zijn dochter geboren. Chana bracht het meisje ter wereld in een vrouwenhuis in Heldringen. Het gezin had uiteindelijk vijf kinderen.

De onderduik

De situatie werd steeds gevaarlijker. Op 12 september 1944 werd Harry geregistreerd als ‘VOW – vertrokken onbekend waarheen’. In werkelijkheid was hij ondergedoken.
Het echtpaar vond een schuilplaats in het Friese dorp Goingarijp.
Harry was ondertussen actief in het Westerweel-netwerk, een verzetsnetwerk dat zich inzette voor de redding van Joodse jongeren en andere vervolgden. Hij werkte daarbij onder de schuilnaam Hendrik Zijlstra.
Hij bezocht onderduikers, zocht nieuwe onderduikadressen, bracht mensen naar veiliger plaatsen en zorgde ervoor dat brieven en berichten werden doorgegeven. Daarmee bleef hij doen wat hij ook in zijn vroegere pioniersleven had gedaan: mensen organiseren, begeleiden en helpen.
Het Westerweel-netwerk
Het Westerweel-netwerk was ontstaan rond de Joodse pioniers uit Loosdrecht en christelijke verzetsmensen. Een belangrijke schakel was Mirjam Waterman, terwijl Joop Westerweel uitgroeide tot de charismatische leider van het netwerk.
Het netwerk hielp Joodse jongeren aan valse papieren en onderduikadressen en organiseerde vluchtroutes via België en Frankrijk richting Spanje en uiteindelijk Palestina.
Van de honderden Joodse pioniers die in 1942 nog in Nederland waren, wisten velen dankzij dit netwerk onder te duiken of te vluchten.
Na de arrestatie van Joop Westerweel in maart 1944 en zijn executie in kamp Vught op 11 augustus 1944, namen anderen delen van zijn werk over. Harry Asscher bleef actief. Onder de naam Hendrik Zijlstra zette hij zich in voor de onderduikers en voor de communicatie tussen verschillende adressen.

De bevrijding

Op 15 april 1945 werd Leeuwarden bevrijd door de Canadese 9e Infanteriebrigade.
Na de bevrijding konden Harry en Chana hun onderduikadres in Goingarijp verlaten. Zij werden geregistreerd als onderduikers die in Leeuwarden weer ‘tevoorschijn’ waren gekomen. Ook kwamen zij voor op een lijst van onderduikers uit het district Drachten.
Na de oorlog pakten Harry en Chana hun leven opnieuw op. Zij richtten zich opnieuw op de zorg voor Joodse kinderen.
Het kinderhuis in Dieren
Na de bevrijding werd in Dieren een tehuis ingericht voor Joodse kinderen die uit hun onderduikplaatsen tevoorschijn waren gekomen. In eerste instantie hielden Lilly Kettner en de zussen Sophie en Gustl Nussbaum zich bezig met de opvang.
In augustus 1945 namen Chana en Harry Asscher de leiding van het kinderhuis over.
Hun eigen oorlogservaringen maakten hen bijzonder geschikt voor deze taak. Ze wisten wat het betekende om ondergedoken te zijn, familie te verliezen en na de oorlog opnieuw een bestaan te moeten opbouwen.

Naar Palestina

Het verlangen naar Palestina bleef Harry en Chana gedurende hun hele leven bezighouden.
Na de oorlog werden zij betrokken bij de begeleiding van Joodse weeskinderen die vanuit Nederland naar Palestina zouden emigreren. In het Tehuis voor Joodse Meisjes in Santpoort werden na de bevrijding Joodse kinderen opgevangen die hun ouders hadden verloren.
Harry en Chana begeleidden een van de eerste transporten van deze kinderen naar Palestina.
Op 4 april 1946 was Harry aanwezig bij het vertrek vanuit Santpoort. Op 9 april 1946 werd hij uit het bevolkingsregister van Velsen uitgeschreven wegens emigratie naar Palestina.
Op 23 april 1946 kwamen Harry en Chana Asscher, samen met Bernhard en Lotte Lehrmann, met de SS Kairo aan in Haifa.
Na aankomst in Palestina vestigde het echtpaar zich in Kvuzat Jawne, een religieuze kibboets waar Harry zijn ervaring met landbouw, organisatie en pionierswerk kon voortzetten.

Gezin in Kvuzat Jawne

Harry en Chana bouwden in Israël een nieuw leven op. Zij kregen uiteindelijk vijf kinderen. Hun eerste dochter werd geboren in 1943, nog tijdens de oorlog. Later werd onder meer Ezra Asscher geboren op 4 september 1949 in Kvuzat Jawne. Ezra overleed op 19 september 1968 in Wadi Showash. Ook Avi Asscher wordt als kind van Harry en Chana genoemd.
Chana bleef haar leven lang verbonden met Kvuzat Jawne. Zij overleed daar op 23 september 2015, op 100-jarige leeftijd.
Harry zelf overleed op 28 februari 1994 in Kvuzat Jawne. Hij werd 81 jaar oud.