Salomon Aptroot

Salomon Aptroot

AI Gegenereerd uit gegevens van Franz-Josef Wittstamm en onderzoeksgroep “Kibboets op de Klei”

Salomon Aptroot / Sjelomo Efrati
16 mei 1912 – 30 mei 1965

Salomon Aptroot werd op 16 mei 1912 in Antwerpen geboren. Later veranderde hij zijn naam in Shlomo Efrati. Hij was een zoon van Siemon Aptroot, geboren op 16 oktober 1880 in Leek, en Netje Samson, geboren op 20 augustus 1887 in Eibergen. Zijn vader was secretaris van de Hoofdsynagoge in Antwerpen. Salomon had onder anderen een zus, Eva Aptroot, en een zus Cornelia Aptroot.
Zijn jeugd werd getekend door het vroege overlijden van zijn moeder. Netje Samson overleed op 19 februari 1917 in Antwerpen, toen Salomon nog maar vier jaar oud was. Zijn vader hertrouwde op 17 september 1919, als weduwnaar, met Esther Kisch, geboren op 5 februari 1880 in Groningen. Salomon groeide op in een omgeving waarin het joodse geloof en het zionisme een belangrijke plaats innamen. Als jonge man koos hij voor het zionistische pioniersideaal en vertrok hij naar Franeker, waar hij zich aansloot bij de religieus-zionistische kibboets Dath we Eretz. Deze kibboets was verbonden met de Misrachi-beweging, de orthodox-joodse pioniersorganisatie Bachad (Brit Chaluzim Datiim).

De kibboets in Franeker

Op 17 augustus 1934 werd Salomon Aptroot, afkomstig uit Almelo, ingeschreven in de kibboets in Franeker. Aanvankelijk woonden de chalutzim in het huis aan het Noorderbolwerk 13. In april 1935 werd het voormalige stationsgebouw aan de Harlingerweg 45 gehuurd en geschikt gemaakt voor de kibboets. Het gebouw bood plaats aan ongeveer 25 bewoners; uiteindelijk verbleven er soms rond de dertig jonge pioniers.
De kibboets was bedoeld als hachsjara, een opleiding en voorbereiding op het leven als pionier in Palestina. De bewoners leerden er onder meer landbouwvaardigheden en deden praktijkervaring op bij boeren en ambachtslieden in de omgeving. De geestelijke begeleiding was in handen van opperrabbijn Lewinson uit Leeuwarden. Dr. Jacob Bramson, die samen met zijn vrouw Carolina Bramson-Klein de kibboets in 1935 had opgericht, hield zich persoonlijk bezig met het zoeken en selecteren van geschikte stageplaatsen. Salomon ontwikkelde zich snel tot een van de leidende figuren binnen de groep. In februari 1935 nam hij de leiding van de kibboets over van Adolf Singer, die Franeker verliet. Salomon was madrich, een begeleider en vormingsleider van de chalutzim.
Naast zijn werkzaamheden in de kibboets volgde hij een vakopleiding. Hij werkte als leerling/stagiair bij de Franeker timmerman Bernardus Maria Ettema, die aan de Lijcklamastraat 17 woonde. Ettema was op 17 april 1903 in Franeker geboren en was rooms-katholiek. In 1932 had hij het timmer- en aannemersbedrijf van zijn vader overgenomen. Door dit werk deed Salomon praktische ervaring op als timmerman, een vak dat later ook in zijn levensbeschrijvingen wordt genoemd.

Annie Duitz

Tijdens zijn verblijf in Franeker leerde Salomon Annie Duitz kennen. Annie was geboren op 4 april 1915 in Amsterdam en was het negende en jongste kind van Salomon Levie Duitz en Elisabeth Hartog Duizend. Zij verbleef van 30 oktober 1936 tot 13 maart 1937 in de kibboets Franeker.
De ontmoeting tussen Salomon en Annie lijkt dan ook nauw verbonden te zijn geweest met hun gezamenlijke tijd in de kibboets en de zionistische pioniersbeweging. Hun relatie ontwikkelde zich snel. Op 15 april 1937 trouwden zij in Amsterdam.
Op het moment van hun huwelijk was Salomon 24 jaar oud en Annie 22. Als getuigen traden op Sara Duitz, Annie’s 26-jarige zus en onderwijzeres, en Anne Duitz, Annie’s 57-jarige tante.
Annie had een zware familiegeschiedenis. Van haar negen broers en zussen overleed Joseph al vóór de oorlog. Van de overige kinderen zouden uiteindelijk alleen Annie en haar zus Sara de Holocaust overleven. Hun vader Salomon Duitz was in 1934 overleden; hun moeder Elisabeth werd in Sobibor vermoord.