Noord 72

A-23-02-01760

NOORD 72

Het Pand Noord 72 was in de tweede wereld oorlog het Kringhuis van de Nationaal Socialistisch Beweging (N.S.B ).
De Nationaal Socialistische Beweging werd opgericht in 1931. Een fascistische beweging die het Nationaal belang stelt boven het groepsbelang en het groepsbelang boven het persoonlijk belang. Een autoritaire beweging die vindt dat ieder zicht ondergeschikt moet maken aan de Beweging. Door middel van partijmilities in uniform, massademonstraties, extreem nationalisme, het zoeken van publieke vijanden, de nadruk leggen op nationale frustraties en verheerlijking van de leider werd geprobeerd om het volk tot een eenheid te smeden.
In de tijd van crisis, armoede en een regering die steeds meer bezuinigt slaagt men er in door te breken in de nationale politiek.
Bij de landelijke verkiezingen van 1937 werden er vier zetels behaald in de Tweede Kamer. Ook in Franeker werd een afdeling van de NSB opgericht. Leiding daarin heeft Nicolaas Stienstra, oud-politiechef van Franeker. Hij is een fanatieke aanhanger. De eerste partijvergaderingen worden bij hem thuis gehouden.

Voor de oorlog bestaat de NSB-afdeling in Franeker uit 15 leden. Na de Duitse inval groeit het aantal naar 173 en gaat men op zoek naar een eigen partijgebouw. Op 23 juni 1941 wordt het Kringhuis op Noord 72 geopend. Eigenaar van dit pand aan het Noord is Gerben de Jong, boer in Beetgum, kringleider van de NSB en NSB-burgemeester van de gemeente Menaldumadeel (1941-1945). De opening van het gebouw gaat gepaard met een mars door de stad van de WA, de ordedienst en de knokploeg, gevolgd door jongens van de Jeugdstorm met vlaggen. Als openingshandeling wordt de vlag aan het huis gehesen. Burgemeester De Kruijff houdt een toespraak. Uit zijn toespraak; “ Kameraden, uw groepsleider kameraad Stienstra vroeg mij, na de opening van het kringhuis, een kort woord tot alle zou richten. Ik dank hem voor de geboden gelegenheid. Binnen één jaar nadat aan de N.S.B. in Nederland, i.r Mussert, weer bewegingsvrijheid werd gegeven, heeft de groep Franeker uit eigen offervaardigheid, dit eigen huis heeft kunnen stichten, als bescheiden uiting van een kring van weinig gegoeden van hetgeen hen bezielt en als bewijs waartoe men in staat is, als men zich voor een groote gedachte inzet.
Gij betrekt vanaf deze stonden uw eigen huis. Het centrale punt van deze groep, waar men elkander kan ontmoeten, waar men inlichtingen kan vragen over onze beweging, waar men ook zijn zorgen en bezwaren kan uitspreken. Hier in dit huis moet kloppen het hart van de beweging, van dit huis uitstralen de warmte van de Nationaal Socialistische gedachte, dit centrum moet trekken de geheele goedwillende bevolking.”
Na afloop houdt men een feest in de Koornbeurs.

Pieter Lantinga, die er woonde vraag op 2 februari 1942 een drankvergunning voor alcoholvrij dranken aan voor Noord 72.
Na de oorlog word de vergunning ingenomen door B&W van Franeker.
Hier werden ook de nieuwe bestuursleden van allerlei functie benoemd. In het bestuur van de Psychiatrisch Inrichting: N. Stinstra, A.B.J.Merckx en J. Zondervan. Openbare leeszaal: J.Boomsma. Badhuis: P.Pottinga. Vakschool voor meisjes: Mevr. Boomsma. Vaktekenschool: J.Zondervan. Christelijke Landbouwschool: A. Walburg. Burgelijk armbestuur: N.Stinstra, Tj. Bouma, J.Doornbos, R. vd Sluys en J.Viersta.
Damescommisie ziekenhuis: Pottinga-Nanninga en Algera. Ambtenaren: Gemeente bode: S. Salverda, F.Ropma. Gemeente-ontvanger; R. van der Sluys. Armmeester; S.Salverda. Ambtenaar der Secretarie; L. de Haan. Onderwijzer ULO school; Tj. Bouma. en verder zoveel mogelijk aanstellen in Distributiedienst, bij de luchtbescherming en de gemeente-politie. Alle genoemde personen waren lid van de N.S.B.
Na de oorlog vinden we verschillende personen die veroordeeld zijn in verschillende functies die in het Kringhuis hebben gewerkt. b.v.: Kringmateriaalbeheerder en Hulpkring- administrateur, Groepsadministrateur en kringpenningmeester.

Er gaat een verhaal over Schilder Dillingh die een bord moest maken voor het Kringhuis. Hij maakte het bord met tegenzin, en bedacht dat hij het bord met waterverf moest maken. bij de eerste de beste regenbui was het niet meer leesbaar.